21-23-nji oktýabrda Aşgabat “Türkmenistanyň nebiti we gazy – OGT 2026” atly 31-nji Halkara maslahatyny we sergini kabul etmek bilen, dünýäniň energetika dialogynyň merkezine öwrüler. Otuz ýyldan gowrak wagtyň dowamynda bu forum daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin baş meýdançanyň derejesini üýtgewsiz tassyklap gelýär.

Energiýa serişdelerine islegiň artýan şertlerinde energetika howpsuzlygy meselesi ýene-de öňdäki hatara çykýar. Häzir dünýä üçin durnukly ösüşi üpjün etmäge ukyply ygtybarly, elýeterli we arassa energiýa hem-de pes uglerodly ykdysadyýete geçmek zerur bolup durýar.

Türkmen halkynyň Milli Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan hem-de Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň üstünlikli durmuşa geçirýän strategiýasy şol wezipelere anyk jogap bolup durýar. Onuň esasynda möhüm ýörelgeleriň üçüsi: energetika howpsuzlygy, ekologiýa jogapkärçiligi we giň gerimli halkara hyzmatdaşlygy durýar.

Dünýäde tebigy gazyň subut edilen gorlary boýunça dördünji orunda durýan Türkmenistan üýtgeşik ýagdaýy eýeleýär. Tebigy gaz bu gün däbe öwrülen we gaýtadan dikeldilýän energetikanyň arasynda ygtybarly “köpri” bolup hyzmat etmek bilen, global energetika geçmegiň barşynda durnuklylygy üpjün edýär.

Ägirt uly “Galkynyş” gaz känini özleşdirmek gaz pudagyny ösdürmegiň milli maksatnamasynyň binýady bolup çykyş edýär. Ony gaýtadan işlemegiň ýedi tapgyry her ýylda çykarylýan gazyň mukdaryny 200 milliarda golaý kubmetre ýetirmäge niýetlenendir. Birinji tapgyryň çäklerinde eýýäm umumy kuwwaty bir ýylda 30 milliard kubmetr gazy gaýtadan işleýän zawodlaryň üçüsi üstünlikli hereket edýär.

2026-njy ýylyň 17-nji aprelinde şanly waka bolup geçdi, şol gün Gahryman Arkadagymyzyň we HHR-niň Döwlet geňeşiniň Premýeriniň Birinji orunbasary Din Sýuesýanyň gatnaşmagynda “Galkynyş” gaz känini özleşdirmegiň IV tapgyryna badalga berildi. Türkmenistanyň öz serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýan bu giň gerimli taslama kuwwaty bir ýylda 10 milliard kubmetre deň bolan harytlyk gazy taýýarlaýan desganyň gurluşygyny öz içine alýar.

“Türkmengaz” DK-niň buýurmasy boýunça baş potratçy hökmünde CNPC Amudarya Petroleum Company Ltd. Kompaniýasy çykyş etdi. IV tapgyryň amala aşyrylmagy täze iş orunlarynyň müňden gowragyny döreder hem-de sebitiň senagat taýdan ösüşini berkidip, II we III tapgyrlaryň çäklerinde halkara maýadarlar jemgyýeti üçin goşmaça mümkinçilikleri açar.

Şol birwagtda Türkmenistan eksport geçelgelerini ösdürmegiň strategiýasyny yzygiderli durmuşa geçirýär. Şunda Hytaý iri hyzmatdaş bolup durýar: Merkezi Aziýa – Hytaý gazgeçirijisiniň üç şahasy boýunça eýýäm mawy ýangyç eksport edilýär, dördünji şahanyň (D) gurulmagy bolsa, ulgamyň umumy kuwwatyny bir ýylda 65 milliard kubmetre çenli artdyrar.

Geçirijilik ukyby bir ýylda gazyň 33 milliard kubmetrine deň boljak Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan gazgeçirijisi (TOPH) sebitde goşulyşmagyň möhüm taslamasy bolup durýar. Serhetabat-Hyrat gazgeçirijisiniň Arkadagyň ak ýoly diýlip atlandyrylýan 153 kilometrlik owgan böleginiň gurluşygy ýokary depginlerde alnyp barylýar. Onuň işinde türkmen hünärmenleriniň 700-e golaýy hem-de Gahryman Arkadagymyzyň we Arkadagly Gahryman Serdarymyzyň goldaw bermegi bilen satyn alynan, ýöriteleşdirilen döwrebap tehnikalaryň 300-den gowragy işleýär.

Şeýle hem Türkmenistan Ýakyn Gündogar we Ýewropa ugurlarynda täze geçelgeleri öwrenýär, şeýle hem “Uglewodorod serişdeleri hakynda” Kanunyň esasynda Hazar deňziniň türkmen böleginiň serişdelerini işjeň özleşdirýär. Bu resminama geologiýa gözlegiň, gazyp almagyň we gaýtadan işlemegiň hukuk esaslaryny kesgitläp, ýurdumyzyň tebigy baýlyklarynyň rejeli ulanylmagyny we saklanylmagyny üpjün edýär.

Türkmenistan iri gaz ugradýan döwlet hökmünde öz jogapkärçiligine aýdyň düşünmek bilen, ekologiýa aýratyn üns berýär. Hormatly Prezidentimiz Serdar Berdimuhamedowyň COP28 halkara maslahatynda çykyş edip nygtaýşy ýaly, ýurdumyzyň Global metan borçnamasyna goşulmagy dünýäniň klimat maksatlaryna ygrarlygy tassyklaýar.

Türkmenistan tebigatyň gorag tehnologiýalaryny ornaşdyryp, ugurdaş gazyň ulanylmagyny giňeldip we ugradanda onuň ýitgisini azaltmak bilen, energetikanyň ösdürmek işiniň tebigat billen sazlaşykda gidip biljekdigini subut edýär. Bitaraplyk syýasatyndan we “Açyk gapylar” strategiýasyndan ugur almak bilen, ýurdumyz maýadarlary geljegiň giň gerimli taslamalaryny bilelikde amala aşyrmaga çagurýar.

Ussa Ussaýew,

«Nebit-gaz» gazetiniň baş redaktory.