Jykyr

19:02 17.12.2021

https://ussatnews.com/storage/posts/2523/original-161bc987e47f9f.jpeg

Häzirki zaman gepleşik dilimizde «jykyr» sözüniň bir tigirli, iki tutawaçly ýeňilräk ýükleri daşamak üçin ulanylýan guralyň adyny aňlatmak üçin ulanylýan halatlary hem bar. Ýöne edebi dilimiziň kadalaşyş tertibinde bu söz, esasan, pes ýerden beýik ýere suwy galdyrýan suwhojalyk enjamynyň adyny aňlatmak üçin ulanylýar.

Daş görnüşi boýunça esasan birmeňzeşräk bolmagyna garamazdan, dünýä ýurtlarynda jykyryň ýasalyş we işleýiş babatda özboluşly aýratynlyklary, şol sanda özboluşly atlandyrylyşlary bar.

Jykyrlar, esasan, agaçdan eglip ýasalan tegelek görnüşli çarh we ony saklaýan agaç gurluşlardan ybaratdyr. Şol sebäpli, onuň gadymy Müsürde we Mesopotamiýada «sakiýa» (guýy manysynda), Eýranda we Hindistanda «çarh» diýen atlary ýörgünli bolupdyr.

Pes ýerden akýan derýanyň, emeli derýanyň ýa-da beýleki köp suwly akarlaryň üstünden gurlan äpet çarh suwuň akyş güýjünden täsirlenip, dynuwsyz aýlanýar. Onuň daş gyra bölegine dakylan köp sanly küýzeler, bedreler ýa-da başga görnüşdäki suwy susjy we serpiji gaplar suwdan dolup, ýokaryk çykanynda ýörite oýlanyşykly guralan mehaniki hereket boýunça suwuny kenarda edilen emeli agaç ýa-da daş (beton) ýaba — tokurtga boşadýar. Deňölçegli wagt aralygynda guýlup duran tertipde tokurtganyň suwy dolup akýar we belentde ýerleşýän ekin ýerlerini suwdan gandyrýar.

Jykyrlaryň suw göterijilik beýikligi, esasan, 3-4 metre çenlidir. Has çuň ýerlerden suwy ýokary galdyrmak üçin Merkezi Aziýa sebitlerinde, şol sanda Amyderýanyň akymlarynyň ugrunda jykyrlary işletmek üçin düýe, ýaby ýaly iş mallarynyň peýdalanylýan halatlary hem bolupdyr.

Ýusupgeldi ANNAGULYÝEW,

Türkmen döwlet binagärlik - gurluşyk institutynyň talyby.

Başga makalalar
16671c2f3577bf.jpeg
Türkmenistanyň gaz senagaty: geçmişden şu güne

Türkmençilikde aýdylyşy ýaly, Ojak gaz käniniň höwri köp boldy. Amyderýanyň hekdaş gatlaklaryny düýe boýnuny döredip kesip geçýän ýerinde, Şyharyk obasynyň ýanynda 1966-njy ýylda türkmen gazçylarynyň merkezi Gazojak şäheriniň düýbi tutuldy.


16653439d8d69b.jpeg
Türkmenistanyň gaz senagaty: geçmişden şu güne

Gaz senagaty milli ykdysadyýetimiziň iň iri pudaklarynyň biri bolmak bilen, mähriban halkymyzyň abadan durmuşyny üpjün etmekde we eziz Watanymyzyň gülläp ösüşini gazanmakda möhüm orny eýeleýär.


16640bcfe14870.jpeg
«Mawy ýangyç» bilen üznüksiz üpjün edilýär

«Daşoguzgazüpjünçilik» müdirliginiň welaýatyň Saparmyrat Türkmenbaşy, Ruhubelent, Köneürgenç, Şabat we Görogly etraplaryndaky gaz hojalyk edaralarynyň gazçylary medeni zolakdan uzakda ýerleşýän obalaryň ilatyny hem-de Garagum sährasynyň jümmüşinde, Sarygamyş kölüniň boýlarynda we Bötendag sebitlerinde bar bolan öri meýdanlarynda häzirki günlerde ýazlaga çykan, çarwaçylyk bilen meşgullanýan maldarlarymyzy suwuklandyrylan gaz bilen ýeterlik derejede üpjün etmek ugrunda netijeli işleri alyp barýarlar.

16633b43dd9f61.jpeg
Täze gözýetimleri nazarlaýan gidrogeologlar

«Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň Daşoguz gidrogeologiýa ekspedisiýasynyň agzybir agzalary Arkadag Serdarly bagtyýar ýaşlar ýylyny üstünlikli jemlemek bilen, 2024-nji ýylyň işlerine guramaçylykly girişdiler.


16621837325e1e.jpeg
Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow: «Ylym, bilim we halkara hyzmatdaşlyk ýurduň ähli pudaklarynyň ösüşine itergi bermelidir»

Nebitgaz senagaty üçin ýokary hünär derejeli işgärleri taýýarlamak esasy wezipeleriň biri bolup, geljekde Türkmenistanyň milli ykdysadyýetiniň ösüşi şol wezipäniň çözgüdine baglydyr.